Varant İşlemleri

VARANT NEDİR?
"VARANT MENKUL KIYMETLEŞTİRİLMİŞ OPSİYONDUR"

Elinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymet niteliğindeki sermaye piyasası aracıdır.

Varant satın alan yatırımcı ödediği bedel karşılığında bir dayanak varlığı değil, o dayanak varlığı alma ya da satma hakkını satın alır.

VARANTLARIN ÖZELLİKLERİ

1.Yatırımcıya prim karşılığı hak verir, yükümlülük oluşturmaz.

2.Varantlar kaldıraçlı ürünlerdir.

3.Önceden belirlenmiş bir kullanım fiyatı vardır.

4.Alım– Satım hakkı veren iki tip varant vardır.

Alım Varantı (call) dayanak varlığı alma hakkı verir. Satım Varantı (put) dayanak varlığı satma hakkı verir.

5.Önceden belirlenmiş bir vade tarihi vardır. Amerikan tipi varantlar vade sonuna kadar kullanım hakkı verirken, Avrupa tipi varantlarda hak (expire) sadece vade sonunda kullanılır. Türkiye’de işleme açılan varantlar Avrupa tipidir.

6.Teminatlandırma yoktur, alım ya da satım hakkının elde edilebilmesi için bu hakkın fiyatını ifade eden primin yatırılması gerekmektedir.

7.Varant dönüşüm oranı; bir adet varantın kaç adet göstergeyi alım veya satım hakkı verdiğini gösterir. Ör. 1:1 dönüşüm oranı, 1 adet varantın 1 adet hisse senedi alım yada satım hakkı verdiğini; 6:1 dönüşüm oranı ise, 6 adet varantın 1 adet hisse alım yada satım hakkını ifade eder.

8.Varantların takas işlemleri, hisse senetlerinde olduğu gibi (T+2) de, IMKB Hisse senetleri Piyasası Takas İşlemleri düzenlemeleri ve işleyiş esasları çerçevesinde gerçekleştirilir. Dayanağı sepetten ya da bir endeksten oluşan varantların dönüşümü sadece nakit uzlaşı ile yapılacaktır.

9.Varantlarda kurumlar arası virman yapılabilecektir.

10.Tamamen ihraçcının şahsi sorumluluğundadır.

11.Varantlarda açığa satışı yapılamayacaktır.

12.Varantlar kredili işleme konu edilemezler.

13.Vergi güncel durumda %10 olarak uygulanmaktadır.

14.Açılış seansına dahil değldirler

15.IMKB Kurumsal Ürünler Pazarı’nda 9:50-12:30 ve 14:20-17:30 arasında işlem görecektir.

Varantlar çeşitli dayanak varlıklara dayalı olarak ihraç edilebilirler ve yatırımcılar, endeks, hisse endekslerine, hisse senetleri ve bu hisselerden oluşan sepetler, yabancı para birimleri, faiz oranları ve emtia üzerine olabilirler.

Başlangıçta piyasaya ihraç edilecek varantların, hisse senetleri, hisse senetlerinden oluşan sepetlere ve hisse endekslerine dayalı olması beklenmektedir.

VARANT FİYATINA (PRİME) ETKİ EDEN STATİK GÖSTERGELER

Varant fiyatı= İçsel Değer + Zaman Değeri’ nden oluşmaktadır.

İçsel Değer; kullanım fiyatı ve dayanak varlık fiyatına bağlıdır. İçsel Değer varantın kullanım fiyatı ile dayanak spot varlık arasındaki farktır. Bir varant kullanım fiyatı ve dayanak varlığın spot fiyatı arasındaki karşılaştırmaya göre aşağıdaki gibi 3 farklı durumda bulunabilir.

Nakit uzlaşı ile varant dönüşümünde işleme koyma fiyatı ve dayanağın piyasa fiyatı karşılaştırılır; (Dayanak varlığın piyasa fiyatı olarak, varantın sirkülerinde aksi belirtilmedikce, varantın vade sonunda dayanak varlığın ikinci seans sonu ağırlıklı ortalama fiyatı alınır).

Alım (Call) Varantlarında: İşleme koyma fiyatının varlığın piyasa fiyatına eşit veya fazla olması durumunda işlem yapılmaz (varantın başa başta ya da zararda olması durumu). İşleme koyma fiyatının varlığın piyasa fiyatından düşük olması durumunda ise aradaki fark müşteri hesabına aktarılır (varantın karda olması durumu).

Satım (Put) Varantlarında: İşleme koyma fiyatının varlığın piyasa fiyatına eşit veya az olması durumunda işlem yapılmaz (varantın başa başta ya da zararda olması durumu). İşleme koyma fiyatının varlığın piyasa fiyatından yuksek olması durumunda ise aradaki fark muşteri hesabına aktarılır (varantın karda olması durumu).

Zaman Değeri: Dayanak varlığın spot fiyatı varant fiyatını belirleyen temel faktördür. Varant yatırımcıları, dayanak hisse senetlerine ilişkin olarak temettü ödemesi alamazlar. Bununla birlikte varantların değerlemesinde beklenen temettü akışı da dikkate alınmaktadır. Faiz oranlarının yükselmesi artan fonlama maliyetinden dolayı alım varantlarının değerini arttırırken, satım varantlarının değerinin aşağı yönde etkiler. Vadeye kalan süre ne kadar uzunsa, varantın performans gösterebileceği sürenin daha uzun olması nedeniyle, varantın değeri de o denli yüksek olacaktır.

Oynaklık, dayanak varlığa ilişkin standart risk ölçüm kriteridir. Oynaklık arttıkça dayanak varlığın riski de yükselecek ve bu nedenle varantlar daha pahalı fiyatlanacaktır.

ZAMAN DEĞERİNİ ETKİLEYEN UNSURLAR

Örnek: A Hissesi ALIM Varantı

VARANT FİYATINA (PRİME) ETKİ EDEN DİNAMİK GÖSTERGELER

1.Delta: Varantın fiyatının dayanak varlığın fiyat hareketlerine karşı duyarlılığını göstermektedir. Alım varantının deltası 0 ile 1 arasında bir değere sahipken satım varantının deltası -1 ile 0 arasında bir değer taşır. Dayanak varlığın fiyatındaki 1 birimlik artışın/düşüşün varantın fiyatında ne kadarlık bir artışa/düşüşe yol açacağını gösterir.

2.Gama: Delta'nın dayanak varlığın fiyatındaki değişikliklere karşı duyarlılığını göstermektedir.Gama ne kadar yüksekse deltanın dayanak fiyat hareketleri karşısındaki duyarlılığı da o kadar yüksek demektir.

3.Vega: Dayanak varlığın oynaklığındaki dalgalanmaların varantın fiyatı üzerindeki etkisini göstermektedir.

4.Teta: Dayanak varlık fiyatı ve diğer tüm parametrelerin vadeye kadar değişmeyeceği varsayılarak, belirli bir zaman biriminde, kaybedilen zaman değerini ifade eder ve yüzde olarak ifade edilir.

5.Rho: Faiz oranındaki değişikliklerin varantın değeri üzerindeki etkisini ölçmek için kullanılan bir göstergedir. Varantların fiyatlandırılmasında spot fiyattan ziyade vadeli fiyat kullanılır. 0.60 değerindeki bir ro, varantın süresine ilişkin piyasa faiz oranın yüzde bir düşmesi veya yükselmesi halinde, varant fiyatının 0.6 birim değişeceğini göstermektedir.

6.Omega: Dayanak varlık fiyatındaki yüzdesel değişimin, varantın fiyatında neden olduğu yüzdesel değişikliği gösteren esnekliği ifade eder. Omega deltanın kaldıraç oranıyla çarpılmasıyla elde edilir.